загрузка...
загрузка...
На головну

Мемлекеттің шығуы туралы теориялар

  1. A) Мемлекеттің аумақтық құрылымы
  2. Мемлекет нысаны туралы ұғым
  3. Мемлекеттің және құқықтың пайда болуының жолдары
  4. Мемлекеттің саяси режимі
  5. Мемлекеттің шығуының жалпы заңдылықтары
  6. Раздел 1.02 Мемлекеттің саяси режимі

Мемлекет пен құкықтың шығуы туралы түрлі теориялар бар. Осы құбылыстардың пайда болуын олар түрліше түсіндіреді. Марксизм-ленинизм ілімі мемлекет пен құқықтың пайда болуын таптық теория тұрғысынан түсіндіреді. Рулық қауым құлдырап, жеке меншік пайда болып, қоғам екі тапқа - қанаушы және қаналушы таптарға бөлінген соң, олардың арасында шешілмейтін қайшылықтар, ымырасыздық орын алады. Сол екі тап нәтижесіз, тоқтаусыз күресте бірін-бірі жойып жібермеуі үшін рулық биліктің орнына жаңа саяси құрылым - мемлекет пайда болады. Мемлекет аталған қайшылықтарды шешу үшін емес, кедей тапты байлардың еркіне көндіріп, оны қанауға, езуге жағдай туғызу үшін құрылған. Сондықтан кандай да мемлекет болсын тек қанауды максат тұтып, бай, яғни үстем таптың игілігін көздеп, соның мүддесін қорғайды. Ф. Энгельс "Отбасы, жеке меншік және мемлекеттің пайда болуы" деген ғылыми еңбегінде мемлекет пен құқықты үстем таптың құралы деп таниды. Социалистік мемлекет те таптык мемлекет. Бірақ ол сан жағынан қоғамның басым көпшілігін құрайтын еңбекші таптың мүддесін қорғайды.

Теологиялық (діни) теория мемлекет пен құқықтың пайда болуын құдайдың құдіретімен байланыстырады. Әрбір ірі дінде кұдайдың әрекеті деген діни-құқықтық қағидалары бар. Қазіргі заманда да кейбір мемлекеттер осындай қағидааларға негізделіп құрылып, қызмет атқаруда. Бұл қағидаларға сүйене отырып дін теоретиктері мемлекет пен құқык құбылыстарын діни рәсімдерге байланыстыра түсіндіреді.

Патриархалдық теория мемлекет пен құқықтың шығуын отбасының дамуымен байланыстырады. Отбасының қожасы ер адам, ол отбасын өз еркімен билейді, отбасы мүшелерінің арасындағы қатынастарды реттейді. Сөйтіп, отбасы мүшелерінің белгілі бір тәртіпке бағынып, қалыптасуының жөн-жобаларын аныктайды. Адамдар осындай қағидаларды басшылыққа алып, мемлекет құруда отбасын басқару үлгілерін қолданған деп түсіндіреді бұл теория.

Келісім-шарттық теория мемлекет пен құқықтын шығуын, пайда болуын адамдар арасындағы келісім-шартпен байланыстырады. Тағылық дәуірде адамдар өмір сүру үшін бірімен-бірі жауласып, соғысып, әбден береке-касиеті кетеді. Сондай кауіпті, келіссіз өмірден құтылу үшін адамдар өзара ымыраға келісіп, шартқа отырады. Соның нәтижесінде мемлекет құрып, оған қоғам мүшелерінің барлығын қорғауды, лайықты өмір сүруге жағдай туғызуды міндеттейді. Қоғам мүшелері де заң талаптарына бағынатыны туралы міндеттеме алады, деп түсіндіреді бұл теорияны жақтайтындар.

Күштеу (зорлау) теориясы мемлекет пен құқықтың шығуын зорлық-зомбылықпен байланыстырады. Күшті тайпалар әлсіз тайпаларды жаулап алып бағындырып, олардың қарсылығын басып тұру үшін мемлекет және оған тән басқару, күш қолданатын органдарды құрады дейді.

Мемлекет пен құқықтың шығуын түсіндіруге тырысатын бұл аталғаннан басқа да теориялар бар. Осы теориялардың бәріне тән бір белгі бар - ол мемлекет пен құқықтың адам қоғамы дамуының белгілі бір сатысында пайда болуы. Шынында да тарихи деректерге жүгінсек, мемлекет пен құқықтың қоғам дамуының белгілі бір кезеңінде шыға бастағанын байқаймыз.

1. Мемлекет (таптық тәсіл бойынша) - бір таптың (азшылықтың) бір тапқа (көпшілікке) үстемдік етуін қолдайтын саяси ұйым.

2. Мемлекет (жалпы әлеуметтік тәсіл бойынша) - саяси ұйым (ассоциация). Бұл саяси ұйымға оның мүшелері бұқаралық биліктің қатынастар арқылы біріктіріледі. Мұнда мемлекет адамдардың өзара ымыраға келуінің құралы болып табылады.

3. Мемлекет - құқықтық заңдарға тәуелді адамдардың бірлестігі (И. Кант бойынша).


Құқықтың пайда болуының негізгі теориялары:

1. Теологиялық теория. Бұл теорияны жақтаушылар құқықты құдайдың жаратқаны, құдайдың адамдарға берекелікке, әрі сонымен бірге жер бетінде төртіпті сақтау мақсатындағы берген құрылымы деп түсіндіреді.

2. Құқықтың табиғи жаратылыстық теориясы. Бұл теорияны жақтаушылардың пайымдауы бойынша мемлекеттің белгілеуі арқылы анықталған құқықтармен қатар адамнын жаратылыстық табиғатынан туындайтын да құқықтардың бар екендігі алға тартылады.

3. Құқықтың тарихи теориясы. Бұл теория құқықты тарихи түрде туындайтын, сөйтіп әрі қарай дамитын кұбылыс деп таниды. Теорияның бір ерекшелігі мұнда құқықтың ұлттық өзгешеліктері болады да, олар мемлекетте құқық дамуы барысында ескеріліп отырады. Бұл теория құқық дамуы барысындағы ұлттық ерекшеліктерді ескеріп отыратынын мойындағанымен заң шығарушылардың рөлін жеткілікті дәрежеде тани қоймайды, яғни мойындамайды.

4. Құқықтың психологиялық теориясы. Бұл теория құқықтың түзілуін (пайда болуын) адамдардың психикасына (жүйке жүйесіне) байланыстыра қарастырады. Сонда, осы теорияның түсіндіруі бойынша - құқық деп адамдар қоғамда қабыл алынып мақұлдаған мінез-құлық ережелерін баянды ету мақсатын білдіретін психологиялық тілек-ықыласын бірінші орынға қояды. Мұның өзі адамның жаратылыстық табиғатында (жүйкесінде) көрініс тапқан, өйткені белгісіздік пен екі ұштылыққа адам төзбеген ғой деп дәлелдейді.

5. Құқықтың маркстік теориясы. Осы теорияны жақтаушылар құқықтық терең тамыры экономикада деп бұлтартпайтын дәлелдер келтіріп, құқық экономикалық базиске тәуелді деп сендірген. Құқықтың экономикадан жоғары тұруы мүмкін емес, өйткені мемлекет экономикасының белгілі бір мерзіміне қандай құқықтық нормалардың қажет болатынын тек экономика ғана айта алады. Дегенмен құқықты таптар күресімен байланыстыра қарау, сөйтіп құқықтан тек үстем таптың көзкарастарын іздестіру артық кеткендік болады. Олай болатын себебі әлгілердің барлығы, дұрысын айтқанда қоғам мен мемлекеттің типіне (түріне) байланысты болып келеді. Өйткені, құқықтық қоғам, құқық қаналушы таптарды езіп-жаншуға бағытталмаған, қайта ол қоғамдағы қатынастарды дамытып, бәріне тең құқықтылық жағдай жасауға бағытталған болып келеді.

Пысықтау сауалдары:

1. Қауымдық құрылыстың негізгі белгілері мен ерекшеліктерін атап-атап көрсетіңіз.

1. Ф. Энгельс рулық қауымды не себетпі "алғашқы қауымдық коммунизм" деп атақған?

2. Қауымдық құрылыста адамдар арасындағы қатынастарды қандай нормалар реттеп отырады?

3. Мемлекеттің пайда болуын түсіндіретін қандай теориялар бар?

4. Құқықтың пайда болуын түсіндіретін теорияларды атаңыз.

5. Мемлекеттің пайда болуының "шығыстың жолынан" "батыстың жолының" айырмашылығы неде?

6. Мемлекет және құқықтың шығуы туралы теориялардың қажеттілігін немен түсіндіруге болады?

7. Мемлекет және құқықтың пайда болуын теологиялық теория арқылы түсіндірудің негізгі түйіні неде?

8. Мемлекет және құқыктың пайда болуын патриархалдық теория тұрғысынан түсіндіру қалай ұғынылады?

9. Мемлекет және құқықтың пайда болуын келісім-шарт теориясы тұрғысынан түсіндіру қалай ұғынылуы тиіс?

10. Мемлекет және құқыктың пайда болуының күштеу (зорлау) теориясын калай түсінген жөн?

11. Мемлекет және құқықтың пайда болуын патриархалдық теория қалай түсіндіреді?

12. Мемлекет және құқықтың пайда болуын теологиялык теория арқылы түсіндіруді ұсынған ғалымдарды атаңыз.

13. Мемлекет және құқықтың пайда болуын келісім-шарт теориясы тұрғысынан түсіндіруді ұсынған ғалымдарды атаңыз.

14. Мемлекет және құқықтың пайда болуын күштеу (зорлау) теориясы тұрғысынан түсіндіруді үсынған ғалымдарды атаңыз.

15. Мемлекет және құқықтың пайда болуын таптық тұрғыдан түсіндіру теориясының мәнісі неде?

16. Мемлекет және құқықтың пайда болуын таптық тұрғыдан тусіндіруді ұсынған ғалымдарды атаңыз.

17. Мемлекет және құқықтың пайда болуын психологиялык теория тұрғысынан түсіндірудің мәнісі неде?

 



  5   6   7   8   9   10   11   12   13   14   15   16   17   18   19   20   Наступна

САПАРГАЛИЕВ Г. С. ИБРАЕВА А. С. | БІРІНШІ БӨЛІМ | АЛҒЫ СӨЗ | Мемлекет және құқық теориясының пәні | Мемлекет және құқык теориясының әдістері | МЕМЛЕКЕТ ЖӘНЕ ҚҰҚЫҚ ТЕОРИЯСЫНЫҢ ӘДІСТЕРІ | Заң ғылымының жүйесі | ЗАҢ ҒЫЛЫМЫНЫҢ ЖҮЙЕСІ | Екінші тақырып. МЕМЛЕКЕТ ЖӘНЕ ҚҰҚЫҚТЫҢ ПАЙДА БОЛУЫ | Мемлекеттің шығуының жалпы заңдылықтары |

загрузка...
© um.co.ua - учбові матеріали та реферати