Головна

Асаблівасці афіцыйна-справавога стылю

Афіцыйна-справавы стыль- гэта такая функцыянальная разнавіднасць маўлення, якая выкарыстоўваецца ў сферы афіцыйных справавых адносін, г. зн. адносін, што ўзнікаюць паміж дзяржаўнымі органамі, паміж арганізацыямі ці ўнутры іх, паміж арганізацыямі і прыватнымі асобамі ў працэсе вытворчай, гаспадарчай, юрыдычнай дзейнасці.

Афіцыйна-справавы стыль належыць да кніжных стыляў і таму функцыяніруе пераважна ў форме пісьмовага маўлення. Гэта стыль дзяржаўных законаў, указаў, афіцыйных паведамленняў, міжнародных дагавораў і пагадненняў, канцылярскай дакументацыі і інш.

Афіцыйна-справавы стыль можа праяўляцца і ў вуснай форме. Гэта адбываецца, напрыклад, на нарадах, сходах, пасяджэнях, калі некаторыя віды дакументацыі (загады, распараджэнні і інш.) даводзяцца да ведама прысутных (зачытваюцца).

Шырокая сфера выкарыстання, вялікая жанравая разнастайнасць даюць падставы адрозніваць некалькі разнавіднасцей, або падстыляў, афіцыйна-дзелавога маўлення: заканадаўчы - ім пішуцца законы, статуты, указы, урадавыя пастановы і інш.; дыпламатычны - характэрны для міждзяржаўных пагадненняў, канвенцый, мемарандумаўі інш.; адміністрацыйна-канцылярскі - уласцівы дзе-лавым паперам: заяве, даведцы, пратаколу, справаздачы, даверанасці і інш.

Асноўнымі прыметамі афіцыйна-справавога стылю з'яўляюцца: канстатацыйна-прадпісальны характар дакументаў, неасабовасць выкладу, дакладнасць, высокая ступень станд артызацыі.

Афіцыйныя дакументы маюць ярка выражаны канстатацыйна-сцвярджальны і прадпісальны характар. Змешчаную ў іх інфармацыю прымаюць да ведама, а прадпісанне - да абавязковага выканання.

Прадпісальны характар дакументаў можа перадавацца з дапамогай дзеясловаў у неазначальнай форме, часта ў спалучэнні са словамі «неабходна», «трэба», «забараняецца», «абавязаны», «павінен», «мець права» і інш., якія ўзмац-няюць катэгарычнасць выказвання: Кожны чалавек мае права свабодна перамяшчацца і выбіраць сабе месцапражыванне ў межах кожнай дзяржавы. (Усеагульная дэкларацыя правоў чалавека.)

Прадпісальнае значэнне заканадаўчых тэкстаў часта перадаецца дзеясловамі цяперашняга часу: Мясцовыя Саветы дэпутатаў, выканаўчыя іраспарадчыя органы рэгулярна аналізуюць стан пажарнай бяспекі, прымаюць па гэтых пытаннях рашэнні, распрацоўваюць планы і ажыццяўляюць мерапрыемствы па забеспячэнню пажарнай бяспекі на адпаведнай тэрыторыі. (Закон РБ «Аб пажарнай бяспецы».) Тут дзеясловы «аналізуюць», «прымаюць», «распрацоўваюць», «ажыццяўляюць» абазначаюць не дзеянні, што адбываюцца ў момант гутаркі, а сталыя дзеянні, г. зн. тыя, якія павінны выконвацца.

Афіцыйна-справавому маўленню ўласцівы неасабовы характар, таму ў ім амаль поўнасцю адсутнічаюць формы першай і другой асобы займеннікаў і дзеясловаў (выключэнне - заява, загад, дакладная і інш.).

Дакумент адпавядае свайму прызначэнню, калі ён дакладны. Дакладнасць заканадаўчых тэкстаў дасягаецца з дапамогай ужывання спецыяльнай тэрміналогіі (арандатар, спажывец, кватэранаймальнік, заказчык і ігап.), адназначнай нетэрміналагічнай лексікі.

Адметнай рысай афіцыйна-справавога стылю з'яўляецца шырокае выкарыстанне стандартных сродкаў (так званых канцылярскіх штампаў): за справаздачны перыяд, прымаючы пад увагу, дагаворныя бакі, прыцягнуць да адказнасці і інш.

Мова афіцыйна-справавога стылю мае пэўныя асаблівасці. На ўзроўні лексікі гэта шырокае ўжыванне спецыяльнай тэрміналогіі, стандартных сродкаў, а таксама складанаскарочаных слоў, пераважна назваў арганізацый і ўстаноў, амаль поўная адсутнасць эмацыянальна-экспрэсіўнай лексікі. У тэкстах афіцыйна-справавога стылю часта выкарыстоўваюцца аддзеяслоўныя назоўнікі (пагадненне, невяртанне, выкарыстанне і інш.), адносныя прыметнікі, дзеясловы залежнага стану. Як бачым, афіцыйна-справавога стылю ўласцівы іменны характар.

Для сінтаксісу афіцыйна-справавога маўлення характэрныя складаныя сказы, дзеепрыметныя і дзеепрыслоўныя звароты, канструкцыі са складанымі злучнікамі і адыменнымі прыназоўнікамі (у выніку таго што, нягледзячы на тое што, з мэтай, згодна з і інш.).

 



Структурна табліца навуковага стылю мовы | Афіцыйна-справавыя паперы і іх склад

Функцыі і якасці навуковага стылю мовы | Тэкст навуковага стылю | Падстылі навуковага стылю мовы і іх выкарыстанне |

© um.co.ua - учбові матеріали та реферати